Honden en warmte: Do’s en Dont’s!

Er verschijnen regelmatig berichtjes over honden en warmte. Ga niet fietsen bij warmte! Laat je hond niet achter in de auto! In dit artikel probeer ik zo volledig mogelijk te beschrijven waar je op moet letten bij honden als de temperaturen weer oplopen. Wat kun je beter niet doen, maar juist ook tips over hoe je hond heb beste kan koelen.

Hoe reageren honden op warmte en wat zijn de verschillen met de mens?
Honden zijn zeer gevoelig voor warmte. Zij regelen verkoeling via de tong door middel van hijgen en in mindere mate via de voetzolen (enige plek waar zweetklieren zitten). Honden kunnen hun hitte minder goed kwijt dan mensen, want ze kunnen niet zweten zoals wij dat doen. Zelfs in de meest alledaagse dingen loert dan ook het gevaar van oververhitting. Hierin verschillen honden ook nog eens ten opzichte van elkaar. Honden met een korte snuit zijn gevoeliger voor oververhitting, evenals honden met een dikkere/ langere vacht, om van de poolhonden maar niet te spreken.

Als de hond het warm krijgt, gaat hij hijgen, maar om te hijgen heeft de hond vocht nodig. Wanneer een hond een lange tijd hijgt raakt de hond uitgedroogd, waarna de lichaamstemperatuur kan stijgen tot boven de 42 graden. Dit is een kritiek punt omdat de eiwitten in het hondenlichaam beschadigd beginnen te raken, wat als gevolg heeft dat er te weinig zuurstof is. Het duurt niet lang tot de hond overlijdt aan oververhitting.

Wanneer is het warm?
Hiervoor is geen exacte temperatuur te geven, maar boven de 15 graden, zeker in combinatie met de zon, moet je zeker gaan opletten. 15 graden bewolkt met een lekker windje en wat regen is geen probleem, maar 15 graden in de volle zon uit de wind is voor veel honden al snel te warm! Let dus goed op de omstandigheden. Op het moment dat de T-shirts en korte broeken te voorschijn komen, is het oppassen geblazen!

Tips bij koelen en vachtverzorging!

  • Regelmatig borstelen haalt losse haren weg en vermindert de ondervacht waardoor er lucht tussen de haren kan komen, wat gunstig is voor de temperatuur van de huid.
  • Bij honden met een langere vacht kun je het haar op de buik, de oksels en in de liezen kort knippen (scheren wordt over het algemeen afgeraden vanwege de kans op huidirritatie). Hierdoor geef je de hond de mogelijkheid om zijn warmte beter kwijt te raken wanneer hij bijvoorbeeld op de grond gaat liggen. Je kunt er ook voor kiezen om een hond met een lange vacht in zijn geheel een korte zomercoupe te geven. Hierbij wordt opgemerkt dat het nut van deze tip sterk varieert per ras en type vacht. Er zijn hondenrassen, waarbij de vacht een sterke temperatuur-regulerende werking heeft. Hoewel je dit niet zou verwachten, werkt de vacht in deze gevallen juist ook als isolatie tegen de warmte. Vergelijk het met de kleding (lange gewaden, meerdere lagen) die de bedoeïenen in de woestijn dragen, deze kleding beschermt juist tegen de warmte. In deze gevallen kun je dus beter niet teveel aan de vacht doen, behalve regelmatig borstelen. Kijk dus goed naar je eigen hond, hoe hij/ zij in zijn vacht zit in combinatie met de warmte en lees je in over vachtverzorging voor je ras, voordat je te rigoureus aan de slag gaat met een schaar. 
  • Zorg dat de hond bij warm weer en eventuele (lichte) inspanning regelmatig kleinere hoeveelheden drinkt. Hierdoor koelt hij ook inwendig. Laat de hond geen grote hoeveelheden water ineens drinken. 
  • Je kunt de hond ook (regelmatig) uitwendig koelen met water. Maak uitsluitend de poten, oksels, buik en liezen nat. Laat de bovenkant van de vacht droog. Als je de bovenkant van honden met een ondervacht nat maakt, dan werkt dit tegengesteld. Het water sluit de vacht en zorgt voor een broei effect, waardoor de hitte alleen maar toeneemt! Een hond compleet onderdompelen is dus niet aan te raden!
  • Er zijn ook speciale koelteproducten te koop zoals koeltematten en koeltehalsbanden.
  • Er zijn zonnebrandcrèmes voor kortharige/ kale honden. Dit is ook geen overbodige luxe voor bruine/ roze neuzen. Die kunnen namelijk flink verbranden. 
  • Tenslotte doe je veel honden ook een groot plezier met een lekker hondenijsje! Wat te denken van een ijslolly gemaakt van kippenbouillon?

Tips over verblijfplaats!

  • Zorg altijd voor koele schaduwrijke plekken en de mogelijkheid om van plek te veranderen.
  • Controleer de temperatuur van de ruimte waar de hond verblijft. Er kunnen enorme verschillen zijn in de loop van de dag. 
  • Een schuurtje of bijkeuken met een plat dak, de serre met de grote ramen, de tent, de caravan, de auto. Dit soort ruimtes kunnen in korte tijd in een oven veranderen. Laat de hond niet in de auto achter, maar ook niet in de tent of caravan of andere ruimtes die snel opwarmen. Verzin een andere oplossing. Leg hem bijvoorbeeld aan een lijn in de schaduw. 
  • Koel je auto voordat je op pad gaat! Een hond in een gloeiend hete auto zetten voor een ritje is niet bevorderlijk. Evenmin voor jezelf. 
  • Zorg dat de bench nooit in de zon staat. Leg een handdoek in plaats van een deken op de bodem en dan voor de helft zodat de hond ook op de koele ondergrond kan liggen. 
  • Fris drinkwater moet altijd bereikbaar zijn.

Tips over inspanning en beweging!

  • Laat de hond bij (extreem) warm weer vooral ‘s morgens en ‘s avonds goed uit, dan kun je overdag een korte plasronde doen.
  • Neem de hond lekker mee uit zwemmen in plaats van een flinke wandeling. Samen zwemmen is helemaal plezier voor twee. Deze tip lijkt wat tegenstrijdig met de tip hierboven (hond niet compleet onderdompelen). Hier bedoel ik echter het zwemmen in plaats van een andere inspanning, dus niet sec het zwemmen als afkoeling. Dus zwemmen, vervolgens (bovenkant) goed afdrogen en lekker weer in de schaduw of op de koele plek begeven. Ook hier geldt: stop je natte hond na het zwemmen niet in een gloeiend hete auto om weer naar huis te rijden. 
  • Let wel op dat de hond tijdens het zwemmen niet teveel water binnen krijgt, dit brengt namelijk risico’s met zich mee (watervergiftiging c.q. te veel wateropname door het lichaam). 
  • Pas op met zware inspanning in combinatie met warmte. Fietsen en hondensporten zoals behendigheid, dogfrisbee, flyball, canicross vragen fysiek veel van de hond waarbij de lichaamstemperatuur snel oploopt. 
  • Voorkom overmatig galopperen tijdens warmte. Honden hijgen om hun warmte kwijt te raken en koelen door de luchtstroom tijdens het snel in- en uitademen (hijgen) over de tong te laten gaan. Tijdens het galopperen kan een hond echter niet goed hijgen. De tong hangt weliswaar uit de bek, maar het echte ‘hijgen’ kan de hond beter stapvoets en in draf. 
  • Wees er op bedacht dat asfalt, straatstenen, zand en donkere ondergronden flink kunnen opwarmen bij hogere temperaturen en zonneschijn. Ga zelf voor de grap op een zonnige warme dag maar eens op blote voeten over het asfalt lopen. Dit is niet grappig. Bedenk dan dat de voetzolen van de hond erg gevoelig zijn. Naast het optreden van blaren/ verbranding ontneem je de hond ook nog eens één van de twee koelmechanismes. 

Nu lijkt het er bijna op dat je bij oplopende temperaturen helemaal niks meer met je viervoeter kunt ondernemen, maar dat is ook niet helemaal waar. De boodschap is dat je goed moet kijken naar de omstandigheden en naar je hond. Vergelijk het met jezelf! Naarmate het warmer wordt, krijgen we zelf ook meer moeite met inspanning en liggen uitdroging en oververhitting op de loer. Tevens heb je op de eerste warme dag van het jaar meer moeite met de warmte dan aan het einde van de zomer (gewenning). Bovenstaande tips hopen daar hopelijk bij!

Neem de hond tegen zichzelf in bescherming!
Een hond die zich vermaakt laat GEEN symptomen zien totdat hij stopt met wat hij doet c.q. neervalt, omdat het lichaam protesteert. In dit geval ben je dus al te laat en is er al sprake van een (ernstige) vorm van oververhitting. Een vaak gehoorde reactie is ‘ik merkte niks aan de hond’ of ‘hij bleef zelf lekker achter dat balletje aanrennen’. Deze gevallen moet je voor zijn. De honden die doorgaan ‘tot ze er letterlijk bij neervallen’ moet je tegen zichzelf in bescherming nemen.

En wat als het toch mis gaat?
Zie je een oververhitte hond in een auto, bel dan de politie. Is het echt een noodgeval dan mag je een ruitje intikken en de hond uit de auto halen (aldus de Dierenbescherming).

Hoe herken je oververhitting?
Fasen van oververhitting:

  • Hijgen, koele plekjes zoeken, geen rust meer hebben op z’n plek
  • Hard hijgen, kwijlen, braken, diarree
  • Slijmvliezen worden bleek
  • Hond lijkt aangeschoten/ dronken
  • Niet meer reageren op prikkels, apathisch, shock

Wat kun je doen?

  • Voor alle fasen geldt: verplaats de hond naar een koele schaduwrijke plaats.
  • Laat de hond niet meer bewegen, tenzij absoluut noodzakelijk (je moet naar schaduw of naar de DA).
  • Bij oververhitting is afkoeling noodzakelijk. Zorg voor langzame verkoeling door lauw water over de buik, liezen, oksels, oren en voetzolen te laten stromen of leg bijvoorbeeld natte lappen op uitsluitend deze lichaamsdelen en vervang deze regelmatig. Leg geen natte lappen op de hond, dit werkt averechts. Zie ook de toelichting hierboven bij 'koelen en vachtverzorging'. Een te snelle afkoeling kan het lichaam niet aan waardoor er onderkoeling kan ontstaan, met ook dan stevige gezondheidsrisico’s!
  • De temperatuur van een hond is rond de 38 graden, zorg dat hij daar niet onder komt. Indien mogelijk kun je hem om de 5 minuten temperaturen ter controle. Geef hem kleine beetjes drinken tot hij weer helemaal bij is en het hijgen genormaliseerd is.
  • Breng de hond naar een dierenarts voor controle en eventueel verdere behandeling.